Brak jajnika a ciąża – jakie szanse?

Jajniki to parzysty narząd znajdujący się w jamie otrzewnej kobiety, na tylnej powierzchni więzadeł szerokich macicy. Jajniki to także żeńskie narządy rozrodcze, które pełnią szereg niezwykle istotnych funkcji w organizmie kobiety. Najważniejszą z nich jest synteza żeńskich hormonów płciowych, a więc estrogenów, progesteronu, androgenów oraz relaksyny.

Dodatkowo jajniki regulują przebieg cyklu miesięcznego, a dojrzewające w ich wnętrzu pęcherzyki Graafa produkując komórki jajowe odpowiadają za skuteczne zapłodnienie. Celem zobrazowania, jak ważną funkcję w organizmie kobiety pełnią jajniki, warto przyjrzeć się charakterystyce poszczególnych hormonów płciowych, które są przez nie wydzielane:

To hormon z grupy steroidowych, który bierze udział w kształtowaniu u kobiety drugo- i trzeciorzędowych cech płciowych. Oprócz tego estrogeny przygotowują błonę śluzową macicy na przyjęcie zapłodnionej komórki jajowej. Biorą udział w regulowaniu cyklu miesięcznego, a dodatkowo mają znaczenie między innymi w kontekście kondycji skóry, włosów i paznokci;

Szczególnie istotny w odniesieniu do kobiet, które planują ciążę. Jest on wydzielany w drugiej fazie cyklu miesiączkowego przez ciałko żółte (miejsce po pękniętym pęcherzyku Graffa) i potwierdza przebytą owulację. Dodatkowo, progesteron odpowiada za zagnieżdżenie się zarodka w macicy oraz za późniejszy, prawidłowy przebieg ciąży;

Zazwyczaj kojarzy się je z hormonami odpowiadającymi za kształtowanie się cech typowo męskich, a więc choćby owłosienia czy niskiego głosu. Dodatkowo biorą one udział w spermatogenezie, a więc produkcji nasienia.

Okazuje się jednak, że androgeny syntezowane są także w jajnikach, jednak ich obecność w organizmie kobiety powinna pozostawać na względnie stałym, niskim poziomie.

Choć jest to niezwykle ważny hormon dla organizmu kobiety, rzadko mówi się o nim w kontekście prawidłowego funkcjonowania jajników. Relaksyna odpowiada między innymi za regulowanie funkcji ciałka żółtego mającego udział w produkcji progesteronu. Co ciekawe, działanie relaksyny wpływa także na podtrzymanie laktacji u matki po narodzinach dziecka.

Jak widać, jajniki pełnią w organizmie kobiety wiele istotnych funkcji. Nie tylko tych związanych bezpośrednio z płodnością i rozmnażaniem, ale także z kształtowaniem się drugo i trzeciorzędowych cech płciowych.

Zdarzają się niestety sytuacje, w których jeden jajnik musi przyjąć na siebie wszystkie wskazane wyżej funkcje. Na przykład, gdy drugi nie domaga lub ze względu na medyczne wskazania, należy go usunąć. W jakich przypadkach dochodzi do takich sytuacji?

Jajniki pełnią kluczową role w dojrzewaniu komórki jajowej a następnie uwolnieniu jej do jajowodu, w którym to dochodzi do zapłodnienia. Po zapłodnieniu komórki jajowej przez plemnika w jajowodzie, zapłodniona komórka jajowa, zwana zygotą, rozpoczyna swoją podróż w kierunku macicy.

Jedną z przyczyn, dla których może dojść do chirurgicznego usunięcia jednego z jajników z jamy otrzewnej pacjentki, jest pojawienie się w obrębie narządu torbieli. Jest to stan patologiczny, którego etiologia jest zróżnicowana i indywidualnie diagnozowana. Niektórzy specjaliści podnoszą w tym kontekście znaczenie nieleczonych infekcji i predyspozycje genetyczne, inni upatrują przyczyn powstawania torbieli w zaburzeniach hormonalnych, zmiany torbielowate mogą również mieć podłoże nowotworowe.

Innym powodem, dla którego jeden z jajników może zostać zakwalifikowany do usunięcia, jest rak jajnika. Jest to jeden z najczęściej występujących nowotworów u kobiet w krajach rozwiniętych. Nazywany jest także “cichym zabójcą”, gdyż daje nieswoiste objawy utrudniające jego wykrycie.

Zdarza się, że lekarze decydują także o usunięciu całego jajnika objętego zmianą, to jednak w przypadku młodych kobiet stosuje się działanie zachowawcze w postaci ujęcia jedynie części tego narządu.

Zwiększa się wówczas szanse pacjentki na zajście w ciążę. W przypadku złośliwych i rozległych zmian, zazwyczaj konieczne jest postępowanie radykalne, zależne od rodzaju nowotworu.

Najczęstszą obawą występującą u kobiet, które postawiono przed koniecznością poddania się operacji usunięcia jajnika, jest lęk o możliwość późniejszego zajścia w ciążę. Wątpliwości te wynikają z faktu, iż to właśnie w jajnikach dojrzewają komórki jajowe niezbędne do uzyskania skutecznego zapłodnienia. Warto jednak w tym kontekście pamiętać, że jajniki jako narząd parzysty, niejako dzielą się swoimi funkcjami.

Jeżeli zatem jeden z nich zostanie usunięty, to drugi nadal pracuje i z powodzeniem może nie tylko wydzielać niezbędne w aspekcie rozrodczym hormony, ale także produkować komórki jajowe. Może się oczywiście wówczas zdarzyć, że pacjentka będzie niekiedy przechodziła przez cykle bezowulacyjne, jednak skrupulatna obserwacja przez kobietę zachowań jej organizmu, powinna okazać się niezwykle pomocna w kontekście skutecznego zajścia w ciążę przy braku jednego jajnika.

W przypadku diagnozy choroby nowotworowej warto odbyć konsultację dotyczącą zachowania płodności – oncofertility. Polega ono najczęściej na pobraniu i zamrożeniu komórek jajowych bądź na zamrożeniu tkanki jajnikowej i ponownym jej wszczepieniu pacjentce po wyleczeniu nowotworu.

Jeśli kobieta ma zdrowy jajnik i regularne cykle menstruacyjne, to istnieje szansa na zajście w ciążę nawet przy jednym jajniku. To dlatego, że tylko jeden jajnik jest zazwyczaj odpowiedzialny za owulację i uwalnianie komórek jajowych podczas cyklu menstruacyjnego. Proces ten odbywa się zazwyczaj na przemian pomiędzy lewym a prawym jajnikiem.

Warto jednak pamiętać, że jeżeli usunięcie jajnika wiązało się choćby z konsekwencjami takiej choroby, jak endometrioza, to problemy z zajściem w ciążę mogą wynikać bezpośrednio z tego schorzenia i nie być związane z brakiem jajnika. Wówczas konieczna jest oczywiście dalsza terapia w kierunku ewentualnego leczenia niepłodności.