Ostateczne rozpoznanie SMA jest często ustalane na podstawie klinicznych objawów i badań genetycznych. Wraz z upływającym czasem, postępujący zanik mięśni nie staje się coraz bardziej widoczny. W wyniku tego procesu pacjenci mogą utracić zdolność do wykonywania wielu czynności codziennych.

Znaczący postęp w leczeniu SMA został osiągnięty dzięki terapiom opartym na genetyce. Należy do nich leczenie z zastosowaniem leków zmieniających ekspresję genu SMN2. Terapie te pomagają zahamować rozwój choroby i poprawić jakość życia pacjentów. Mimo to SMA pozostaje poważnym wyzwaniem dla pacjentów i ich rodzin.

Konieczne jest ciągłe monitorowanie pacjentów, aby zapewnić im odpowiednie wsparcie i opiekę. Wspierające środowisko rodziny i specjalistyczna opieka medyczna są kluczowe dla zapewnienia jak najwyższej jakości życia osobom cierpiącym na to schorzenie.

“Spinal muscular atrophy” rozwija się na skutek wady genetycznej (mutacji) w genie odpowiedzialnym za kodowanie białka w neuronach ruchowych – SMN1. Wada skutkuje obumieraniem neuronów ruchowych w rdzeniu kręgowym, co w efekcie prowadzi do osłabienia mięśni szkieletowych i ich stopniowego zanikania.

U pacjentów występują z różnym natężeniem objawy, takie jak: osłabienie mięśni szkieletowych, niedowład ruchowy, trudności z oddychaniem i połykaniem. Choć czucie i dotyk są zaburzone, to rozwój poznawczy i emocjonalny następuje normalnie. Dzieci dotknięte tą chorobą zwykle są pogodne i radosne.

Szacuje się, że co roku w Polsce rodzi się ok. 50 dzieci z tą chorobą.

Szansą na zminimalizowanie ryzyka odziedziczenia przez potomstwo zmian genetycznych związanych z zachorowaniem jest zastosowanie specjalistycznej diagnostyki preimplantacyjnej. Polega ona na przebadaniu – w ramach procedury in vitro – DNA zarodków i przeniesienie tylko tych z nich, u których nie stwierdzono groźnych mutacji.

W miarę jak choroba postępuje, mięśnie oddechowe, tak istotne dla prawidłowego funkcjonowania układu oddechowego, stopniowo tracą swoją zdolność do skutecznego ruchu.

To osłabienie może prowadzić do niewydolności oddechowej, która staje się główną przyczyną poważnych problemów zdrowotnych u pacjentów z zaawansowaną SMA. Niewydolność oddechowa osłabia zdolność organizmu do utrzymania odpowiedniego poziomu tlenu we krwi. Wpływa to negatywnie na funkcjonowanie neuronów ruchowych innych narządów – w tym serca i mózgu.

Pacjenci z zaawansowaną SMA wymagają zazwyczaj wsparcia oddechowego, takiego jak respirator, aby zapewnić im odpowiednią wentylację i utrzymanie życiowych funkcji. Osłabienie mięśni oddechowych jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń, towarzyszących SMA.

Dlatego właściwa opieka medyczna i monitorowanie pacjentów są niezwykle istotne w celu wczesnego wykrycia ewentualnych komplikacji oddechowych i podjęcia odpowiednich działań w celu zapewnienia jak najwyższej jakości życia osobom dotkniętym tą trudną chorobą.

Objawy SMA mogą ujawnić się w różnych etapach życia, od momentu narodzin aż po późną dorosłość.

Najcięższy przebieg ma postać wrodzona. Osłabione ruchy są obserwowane już w życiu płodowym, a możliwość przeżycia sięga co najwyżej kilku miesięcy. Typową postacią choroby jest postać niemowlęca (Werdniga-Hoffmanna) z początkiem objawów w pierwszym półroczu życia i przeżyciem do 2-3 lat.

Istnieją też rzadsze postacie: np. postać pośrednia z początkiem do 18 miesiąca życia, z ograniczonym rozwojem ruchowym. Postać młodzieńcza z początkiem objawów po 18 r.ż. i trudnościami z poruszaniem się. Do tego jest jeszcze postać dorosła z początkiem w 3 dekadzie życia z zaburzeniem koordynacji ruchów.

SMA jest obecnie chorobą nieuleczalną, możliwą do zapobiegania jedynie objawowo. Aby maksymalnie poprawić komfort życia osób zmagających się z osłabieniem mięśni, u chorych stosuje się przede wszystkim fizykoterapię, leczenie ortopedyczne i oddech wspomagany. W Polsce trwają prace nad wprowadzeniem specjalnego leku w celu skuteczniejszej terapii SMA. Według przeprowadzonych badań, daje on dużą nadzieję na łagodzenie objawów choroby.

Szacuje się, że w Polsce z tą niestety często śmiertelną chorobą, mierzy się ok. 800 osób.

Pierwsze możliwe objawy choroby SMA często pojawiają się w okolicach przed 18 miesiącem życia lub we wczesnym dzieciństwie. Dzieci z SMA mogą mieć słabsze mięśnie ud oraz ramion i zanik mięśni tułowia. Możliwa jest również wiotkość mięśni, drżenie palców, a nawet zaburzenia ssania. Wszystko zależy od stopnia zaawansowania choroby. Niektórzy pacjenci z SMA mogą osiągnąć umiarkowaną samodzielność w poruszaniu się, podczas gdy inni będą doświadczali poważnych problemów, nawet w wykonywaniu podstawowych czynności.

Ostateczne rozpoznanie SMA dokonuje się na podstawie badań przesiewowych oraz badania czynności mięśni. Wykonuje się także analizę genetyczną, aby potwierdzić obecność mutacji w genie SMN1. Współczesne podejście do leczenia SMA koncentruje się na zahamowaniu postępu choroby i łagodzeniu objawów za pomocą różnych terapii.

Terapia genowa jest jednym z przełomowych podejść do leczenia SMA. Polega ona na wprowadzeniu do organizmu pacjenta zdrowego genu SMN1 za pomocą wektorów wirusowych, które działają jak silniczki naśladujące ludzkie mięśnie. Terapia genowa ma na celu przywrócenie funkcjonowania neuronów ruchowych i zahamowanie rozwoju zaniku mięśni.

Leczenie farmakologiczne jest inną metodą stosowaną w leczeniu SMA. Obecnie dostępne są leki, które poprawiają produkcję białka SMN. Należą do nich nusinersen i onasemnogene abeparvovec, które zostały zatwierdzone do stosowania w niektórych postaciach choroby. Te terapie są skuteczne w opóźnianiu postępu SMA i poprawie jakości życia pacjentów.

W przypadku najłagodniejszej postaci SMA, terapia objawowa koncentruje się na łagodzeniu obciążenia mięśni i zapobieganiu przykurczom stawowym. Pacjenci mogą korzystać z fizjoterapii, rehabilitacji oraz aparatury wspomagającej, aby wzmocnić mięśnie i poprawić ruchomość ciała.

Pacjenci z SMA wymagają też wsparcia w leczeniu zaburzeń ruchowych i osłabienia mięśni, które mogą wpływać na ich zdolność do samodzielnego funkcjonowania. Dbałość o prawidłową postawę ciała jest kluczowa, aby uniknąć powikłań, takich jak boczne skrzywienie kręgosłupa.

W przypadku najbardziej zaawansowanych postaci choroby SMA, pacjenci mogą doświadczać problemów z oddychaniem, co stanowi poważne zagrożenie dla ich życia. W takich przypadkach konieczna jest stała opieka medyczna oraz wspomaganie oddechowe, takie jak respirator, aby zapewnić pacjentowi odpowiednią wentylację.

Postęp choroby i przebieg SMA są różne u każdego pacjenta, dlatego kluczowe jest indywidualne podejście do leczenia i opieki nad pacjentami z SMA. W miarę jak nauka rozwija się, pojawiają się nowe metody terapeutyczne, które mogą dalsze poprawić jakość życia pacjentów z tym trudnym schorzeniem. Badania nad SMA nadal trwają, a naukowcy poszukują nowych dróg terapeutycznych, które mogą skutecznie zahamować postęp choroby i poprawić jakość życia pacjentów.

Szacuje się, że w Polsce nosicielem wady odpowiedzialnej za rozwój choroby może być nawet 1 na 35 osób. Jeśli para stara się o potomstwo, a zdarzy się, że oboje są obciążeni genetycznie, istnieje ok. 25% szans, że dziecko urodzi się z SMA.

W takich przypadkach rozwiązaniem może okazać się diagnostyka preimplantacyjna – PGD, dzięki której możliwe jest wykrycie mutacji powodującej chorobę na etapie rozwoju zarodkowego. W ramach procedury in vitro przeprowadza się badania DNA zarodków, a do macicy kobiety podawane są jedynie te z nich, które są wolne od mutacji genowej wywołującej chorobę – wyjaśnia dr Barczyk.

Genetyczne badania zarodków jako pierwsza w Polsce wprowadziła w 2005 roku Klinika INVICTA. Obecnie realizuje ona diagnostykę w kierunku praktycznie każdej wady czy choroby genetycznej o poznanym podłożu. W ramach badań wykorzystywana jest najnowocześniejsza metoda sekwencjonowania następnej generacji (NGS).

PGD polega na celowanym badaniu DNA zarodka, dzięki czemu pozwala na wykrycie zmian genetycznych, zanim kobieta zajdzie w ciążę. Proces PGD ściśle związany jest z procedurą zapłodnienia pozaustrojowego. Wszystkie pary, które trafiły do nas z powodu obciążenia mutacją związaną z SMA, pragnęły mieć zdrowe dziecko. Wcześniej w ich rodzinach rodziły się chore dzieci, a ich własne potomstwo chorowało lub zmarło. W każdym przypadku dzięki zastosowaniu PGD ciąże kończyły się urodzeniem zdrowego potomstwa, a badania postnatalne wykluczały jednoznacznie chorobę Werdinga-Hoffmana u wszystkich dzieci.

Para może podjąć decyzję o przeprowadzeniu badań preimplantacyjnych, po kwalifikacji u lekarza genetyka oraz specjalisty zajmującego się rozrodczością. Konsultacje poprzedza zazwyczaj seria badań obojga partnerów. Warto również zebrać informacje na temat chorób występujących w rodzinie oraz zgromadzić dokumentację medyczną.

SMA to rzadka choroba genetyczna, która powoduje postępujący stopniowy zanik mięśni z powodu obumierania neuronów ruchowych w rdzeniu kręgowym. SMA jest spowodowana mutacją w genie SMN1, odpowiedzialnym za produkcję białka SMN, niezbędnego dla prawidłowego funkcjonowania neuronów ruchowych.

Choroba manifestuje się różnymi postaciami. Od najłagodniejszych, gdzie pacjenci mogą osiągnąć samodzielność w ruchu, po najcięższe, które prowadzą do niewydolności oddechowej. Rozpoznanie SMA opiera się na badaniach genetycznych i przesiewowych, a terapie obejmują zarówno podejścia objawowe, jak i terapie genowe.

Leczenie SMA staje się coraz bardziej skuteczne dzięki zaawansowanym terapiom genowym, które mają na celu przywrócenie funkcjonowania neuronów ruchowych. SMA stanowi trudne wyzwanie dla pacjentów i ich rodzin. Jednak rozwijające się badania dają nadzieję na znalezienie coraz skuteczniejszych metod leczenia i poprawę jakości życia osób dotkniętych tą chorobą.

Niezwykle istotna jest wczesna diagnostyka SMA, która pozwala na szybsze wdrożenie odpowiedniego leczenia i monitorowanie postępów choroby. Wczesna interwencja może pomóc w zahamowaniu progresji objawów oraz minimalizacji powikłań, takich jak deformacje stawów czy skolioza.

Zrozumienie przyczyn rdzeniowego zaniku mięśniowego oraz rozwijające się metody terapeutyczne stanowią klucz do dalszych postępów w walce z tym schorzeniem. Świadomość społeczeństwa na temat SMA oraz wsparcie organizacji charytatywnych są niezwykle istotne w zwiększaniu dostępu do nowoczesnych terapii i doskonaleniu opieki nad pacjentami. Wspólnie podejmowane działania dają nadzieję na poprawę jakości życia pacjentów z SMA. Budują również perspektywę na lepszą przyszłość dla tych, którzy zmagają się z tym niezwykle trudnym wyzwaniem.

Badania nad SMA nadal trwają, a naukowcy wciąż poszukują innowacyjnych metod leczenia oraz terapii, które mogą przynieść jeszcze większe korzyści pacjentom. Postęp w dziedzinie terapii genowych i leków daje nadzieję na bardziej skuteczne łagodzenie objawów. Możliwe jest również zwiększenie szans na poprawę jakości życia pacjentów dotkniętych tą chorobą. Współpraca między instytucjami badawczymi, organizacjami charytatywnymi i społeczeństwem jest kluczowa w walce pacjentów z SMA i w dążeniu do wyeliminowania barier związanych z dostępem do innowacyjnych terapii.