Zespół hiperstymulacji jajników (OHSS) - przyczyny, objawy i metody leczenia

OHSS mogą wywołać leki hormonalne stosowane w procedurze zapłodnienia pozaustojowego. To powikłanie występuje bardzo rzadko, w zaledwie kilku proc. przypadków, jednak budzi obawy pacjentek przystępujących do procedury in vitro. Przyczyny hiperstymulacji są różne, jednak najczęstszą z nich jest źle dobrana dawka leków powodująca nadmierne pobudzanie owulacji. Mowa o gonadotropinie kosmówkowej (hCG) odpowiedzialnej za produkcję estrogenów. Zdarza się też, że do zaburzenia dochodzi w trakcie naturalnej ciąży ze względu na mutacje receptorów FSH, nieoptymalny protokół stymulacji lub nadmierną odpowiedź organizmu kobiety na hCG.

Czynniki ryzyka wystąpienia OHSS:

• przebycie hiperstymulacji w przeszłości,
• młody wiek (pacjentki przed 30 rokiem życia),
• niska masa ciała,
• zespół policystycznych jajników (PCOS),
• wielokrotnie powtarzana procedura in vitro,
• wysokie stężenie estradiolu we krwi.

Hiperstymulacja objawia się:

• powiększeniem jajników,
• nudnościami,
• wymiotami,
• wodobrzuszem,
• trudnościami w oddychaniu,
• zwiększoną koncentracją erytrocytów we krwi,
• zaburzeniami pracy wątroby,
• zakrzepicą i niewydolnością nerek.

Objawy ciężkiej hiperstymulacji mają miejsce w około 0,6% przypadków, a bardzo ciężkiej jeszcze rzadziej. Tylko około 1,4 na 100 000 cykli IVF prowadzi na przykład do niewydolności nerek. Każdy organizm reaguje jednak inaczej, dlatego w przypadku wystąpienia objawów, które budzą niepokój, warto skonsultować się z lekarzem.

Metody leczenia zespołu hiperstymulacji jajników dobiera się na podstawie stopnia zaawansowania choroby. OHSS występuje zazwyczaj w postaci łagodnej lub umiarkowanej. Leczenie polega wtedy na wspomaganiu organizmu poprzez dietę wysokobiałkową i nawadnianie oraz wyrównanie gospodarki wodno-elektrolitowej. Objawy ustępują samoistnie po ok. 7 dniach u kobiet niebędących w ciąży, natomiast po ok. 20 dniach u kobiet ciężarnych. W ciężkich przypadkach konieczna jest hospitalizacja oraz stałe monitorowanie stanu zdrowia pacjentki. Jeśli hiperstymulacja występuje u kobiety w trakcie procesu in vitro, pierwszym etapem postępowania jest odroczenie transferu. W takich okolicznościach proponujemy pacjentce, aby zamrozić zarodki i przeprowadzić zabieg w kolejnym cyklu.

Prawdopodobieństwo wystąpienia zespołu hiperstymulacji jajników jest niezwykle niskie, jednak podchodząc do procedury in vitro warto wiedzieć, że jednym z etapów leczenia będzie stymulacja hormonalna jajników. Każda pacjentka powinna być więc świadoma, że mogą wystąpić u niej objawy związane z OHSS. Ryzyko wystąpienia zespołu hiperstymulacji jajników można jednak skutecznie zminimalizować.

Badanie GPS™ to jedyne na świecie badanie genetyczne, które pozwala zweryfikować czy czynnik genetyczny może mieć wpływ na przebieg i efekt stymulacji hormonalnej. W Klinikach INVICTA w doborze protokołu stymulacji jajników naszych specjalistów wspiera także oprogramowanie sztucznej inteligencji AIOO®. System na podstawie wyników badań danej pacjentki oraz 12 tysięcy przeanalizowanych procedur in vitro proponuje optymalną dawkę hormonów. Dzięki temu pozyskujemy większą liczbę jakościowych komórek jajowych, a pacjentki w procesie leczenia przyjmują średnio o 10% mniej leków.

Aby zapobiec wystąpieniu OHSS, kontroluje się podawanie gonadotropin lub stosuje się agonistów dopaminy, czyli leki imitujące wspomnianą substancję przy jej niskim poziomie w organizmie.

Hiperstymulacja jajników może pojawić się w dwóch postaciach: wczesnej, 1-5 dni po pobraniu komórek jajowych (jako efekt działania hCG) i późnej, 10-15 dni po pobraniu komórek (jako efekt działania hCG jeżeli pojawi się ciąża). Ryzyko poważnych komplikacji jest od 4 do 12 razy większe jeżeli dojdzie do ciąży, dlatego w większości przypadków zwiększonego ryzyka hiperstymulacji nie podaje się zarodków do jamy macicy, tylko proponuje ich zamrożenie.

W przypadku ciężkiego przebiegu OHSS w trakcie ciąży często podaje się pacjentce antykoagulanty, takie jak heparyna, lepirudyna, desyrudyna lub enoksaparyna, które mają za zadanie zapobiec problemom zakrzepowo-zatorowym. W niektórych przypadkach u pacjentek konieczne jest wykonanie zabiegu paracentezy (nakłucie jamy otrzewnej i usunięcie nadmiernej ilości wolnego płynu z jamy brzusznej) lub torakocentezy (nakłucie jamy opłucnej i usunięcie nadmiaru płynu z tej okolicy). Ostatecznością jest zabieg chirurgiczny, który wykonuje się najczęściej u kobiet, u których doszło do pęknięcia torbieli jajników.