Niska rezerwa jajnikowa a płodność

Terminem rezerwy jajnikowej określamy liczbę i jakość komórek jajowych znajdujących się w jajnikach kobiety. Rezerwa jajnikowa to ważny wskaźnik określający stan płodności i potencjalną zdolność kobiety do zajścia w ciążę, która maleje wraz z wiekiem.

Najważniejszym czynnikiem wpływającym na spadek potencjału rozrodczego jajników jest wiek kobiety. Liczba komórek jajowych, określona już w momencie, gdy dziewczynka przychodzi na świat, wynosi średnio ok. 400 tys. Z biegiem lat liczba pęcherzyków jajnikowych maleje, a tym samym obniża się rezerwa jajnikowa. To naturalny proces. 

Płodność kobieca zauważalnie spada od 30. roku życia i jednocześnie z każdym kolejnym rokiem rośnie prawdopodobieństwo wystąpienia problemów z zajściem w ciążę. O ile w wieku 20-25 lat ryzyko wynosi 5 proc., w wieku 35-38 lat to już 30 proc. Powyżej 35. roku życia znacznie mniejsza jest nie tylko rezerwa jajnikowa kobiety, ale również jakość żeńskich gamet, co może zwiększać ryzyko wystąpienia wad genetycznych w zarodku. Aby tego uniknąć, przystępując do procedury in vitro, warto rozważyć wykonanie badania PGT (ang. Preimplantation Genetic Testing), które pozwoli na ocenę zarodka przed jego transferem do macicy.

Czasem zdarza się, że obniżenie rezerwy jajnikowej następuje szybciej, niż jest to spodziewane — na przykład już u dwudziestoparoletniej kobiety — a przyczyna wiąże się nie tylko z naturalnym procesem starzenia. Częściową, a czasem znaczną utratę potencjału rozrodczego jajników, mogą spowodować zabiegi operacyjne na jajnikach i jajowodach.

Obniżony poziom pierwotnych pęcherzyków jajnikowych może mieć też podłoże genetyczne lub autoimmunologiczne, być wynikiem przebytych stanów zapalnych lub agresywnych terapii onkologicznych, a w niektórych przypadkach być również skutkiem przedwczesnego wygasania czynności jajników. Niestety zdarza się, że przedwczesna menopauza dotyka kobiet przed 40., a nawet 30. rokiem życia.

Pierwszym krokiem do oceny rezerwy jajnikowej jest określenie poziomu AMH (ang. Anti-Müllerian Hormone), czyli hormonu antymüllerowskiego w surowicy krwi kobiety. To jeden z najefektywniejszych markerów kobiecej płodności. Hormon ten produkują komórki otaczające jajeczka znajdujące się w pęcherzykach w jajniku. Jego wysokość pozwala na ocenę liczby pęcherzyków antralnych, a tym samym określenie potencjału rozrodczego kobiety.

Parametr pozwala m.in.:

• określić  stan płodności;
• oznaczyć liczbę rosnących pęcherzyków jajnikowych;
• prognozować ewentualne przedwczesne wygasanie funkcji jajników;
• przewidywać, kiedy kobieta wejdzie w okres menopauzy.

Badanie AMH, jako parametr płodności, dostarcza informacji o puli pęcherzyków jajnikowych, jakim dysponuje kobieta w danym okresie dojrzałości płciowej. Niska wartość AMH staje się miarodajnym wskaźnikiem spadku płodności i przedwczesnego wygasania czynności jajników. Jednocześnie u kobiet z zespołem policystycznych jajników (ang. Polycystic Ovary Syndrome, PCOS) stężenie hormonu AMH jest znacząco podwyższone.

Analiza wyniku hormonu antymüllerowskiego pozwala również oszacować czas, w jakim kobieta będzie w stanie zajść w ciążę z własnych komórek jajowych. Niski poziom AMH W przypadku istotnych wskazań medycznych możliwe jest zabezpieczenie płodności.

Dla wielu kobiet niska rezerwa jajnikowa jest jak wyrok, ponieważ utrudnia lub uniemożliwia zajście w spontaniczną ciążę. Z jednej strony pojawiają się burzliwe emocje, z drugiej – konieczność podjęcia decyzji o dalszych krokach. Sprawdź: Jak przedwczesna utrata płodności wpływa na psychikę kobiety? Warto jednak spojrzeć na sytuację z szerszej perspektywy i wziąć pod uwagę rokowania. Diagnoza to pierwszy krok do podjęcia właściwego leczenia, które daje szansę na upragnione macierzyństwo.

W przypadku kobiet z obniżającą się liczbą i jakością oocytów (komórek jajowych) konieczne jest indywidualne zaplanowanie terapii, poprzedzone oceną przyczyn problemu. Zarówno u pacjentek onkologicznych, jak i z przedwczesnym wygasaniem funkcji jajników należy wykonać analizę zależności między stężeniem AMH w surowicy i pulą pęcherzyków jajnikowych.

Ścisła korelacja z liczbą pierwotnych pęcherzyków jajnikowych umożliwia ocenę spodziewanej odpowiedzi jajników na zastosowanie leków. Na podstawie wyników lekarz indywidualnie ustala optymalny schemat stymulacji owulacji umożliwiający uzyskanie jak największej liczby pęcherzyków jajnikowych gotowych do wzrostu przy ograniczeniu ryzyka zdarzeń niepożądanych, takich jak np. hiperstymulacja.

Na podstawie wyników AMH lekarz wyznacza optymalną ścieżkę postępowania medycznego i ustala ewentualne metody leczenia. Monitoring stanu zdrowia pacjentki, dodatkowo poprzez regularne sprawdzanie poziomu hormonów (np. FSH) i ultrasonograficzną ocenę jajników, pozwala na wczesne zidentyfikowanie potencjalnych problemów z płodnością i podjęcie odpowiedniej terapii. Warto korzystać z doświadczenia ekspertów leczenia niepłodności i choćby z dostępnych metod medycyny regeneracyjnej. Sprawdź: Przedwczesna niepłodność a medycyna regeneracyjna — czy warto korzystać z innowacyjnych terapii?

Nowoczesne sposoby na poprawę jakości komórek jajowych to m.in. mezoterapia jajników czy tlenoterapia w komorze hiperbarycznej.

Przystąpienie do procedury zapłodnienia in vitro również może okazać się rozwiązaniem dla kobiet z niską rezerwą jajnikową, u których inne metody leczenia zawiodły.

Specjaliści w Klinikach INVICTA mają wieloletnie doświadczenie w postępowaniu z pacjentkami o niskim poziomie AMH. Dzięki temu uzyskujemy wysokie wskaźniki ciąż, skutecznie pomagając tysiącom niepłodnych par. Dysponujemy również innowacyjnym oprogramowaniem medycznym AIOO® oraz autorskim badaniem genetycznym GPS™, które pomagają lekarzom w lepszym doborze protokołu stymulacji hormonalnej, do predyspozycji konkretnej pacjentki.

Nasz ośrodek w Sopocie — Klinika i Resort Medyczny NAMI — oferuje programy kompleksowo wspierające płodność, w tym również takie, które pozwalają poprawić jakość komórek jajowych i optymalnie przygotować organizm do ciąży. Korzystamy z zasobów medycyny konwencjonalnej i komplementarnej.

Tal, D. B. Seifer, “Ovarian reserve testing: a user’s guide.”, American journal of obstetrics and gynecology 217.2 (2017): 129-140

J. Broekmans, J. Kwee, D. J. Hendriks, B. W. Mol, C. B. Lambalk, „A systematic review of tests predicting ovarian reserve and IVF outcome.”, Human reproduction update 12, no. 6 (2006): 685-718

A. Visser, I. Schipper, J. S. Laven, A. P. Themmen, “Anti-Müllerian hormone: an ovarian reserve marker in primary ovarian insufficiency.”, Nature Reviews Endocrinology. 2012 Jun; 8(6):331-41