Liczba zarodków transferowanych do macicy podczas in vitro

Liczba zarodków transferowanych do macicy to jeden z kluczowych czynników wpływających na skuteczność oraz bezpieczeństwo procedury in vitro. Odpowiedni dobór liczby zarodków ma na celu zwiększenie szans na ciążę przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka ciąż wielopłodowych.

Należy podkreślić, że liczba rozwijających się płodów w ramach procedury zapłodnienia pozaustrojowego nie zawsze odpowiada liczbie transferowanych zarodków. Podanie dwóch zarodków nie oznacza, że rozwiną się z nich dwa płody – zdarza się, że zagnieździ się tylko jeden zarodek lub żaden z nich.

Z drugiej strony, może mieć miejsce sytuacja, że z jednego zarodka rozwinie się więcej niż jeden płód. Takie sytuacje są rzadkie, jednak należy je uwzględnić przy planowaniu transferu, ponieważ ciąża wielopłodowa wiąże się z większym ryzykiem powikłań zarówno dla matki, jak i dzieci.

Decyzja o liczbie transferowanych zarodków w procedurze in vitro jest niezwykle ważna i wymaga dużej odpowiedzialności ze strony lekarza. Odpowiedni dobór liczby zarodków ma na celu znalezienie równowagi między zwiększeniem prawdopodobieństwa uzyskania ciąży a minimalizowaniem ryzyka powikłań związanych z ciążą wielopłodową.

Ryzyka związane z ciążą mnogą dla matki:

cukrzyca ciążowa,
nadciśnienie tętnicze i stan przedrzucawkowy,
przedwczesny poród,
krwotoki poporodowe,
anemia,
większe ryzyko cesarskiego cięcia.

Ryzyka związane z ciążą mnogą dla dzieci:

wcześniactwo,
niska masa urodzeniowa,
wady wrodzone,
mózgowe porażenie dziecięce,
zwiększona śmiertelność okołoporodowa.

Jakie czynniki decydują o tym, ile zarodków zostanie transferowanych podczas procedury in vitro?

Kluczowe kryteria, które są brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o transferze jednego zarodka (SET – single embryo transfer) lub dwóch zarodków (DET – double embryo transfer) obejmują:

Wiek pacjentki: Zarówno rekomendacje ESHRE, PTMRiE, jak i Ustawa o Leczeniu Niepłodności, wskazują, że wiek powyżej 35. roku życia jest jednym z głównych czynników, który może uzasadniać transfer dwóch zarodków [1] [2] [6]. Wraz z wiekiem kobiety, jakość komórek jajowych i powstałych z nich zarodków może ulec pogorszeniu, co obniża szanse na implantację pojedynczego zarodka.
Wcześniejsze niepowodzenia implantacji: Pacjentki, które doświadczyły niepowodzeń implantacji po transferze pojedynczego zarodka w poprzednich cyklach, mogą być kandydatkami do transferu dwóch zarodków [2] [3].
Jakość zarodków: Słaba jakość zarodków, oceniana na podstawie ich morfologii i dynamiki rozwoju, może być wskazaniem do transferu dwóch zarodków, aby zwiększyć prawdopodobieństwo implantacji przynajmniej jednego z nich [2] [6].
Inne czynniki: Inne czynniki medyczne które obniżają szanse na ciążę po transferze pojedynczego zarodka, takie jak długotrwała niepłodność, czy specyficzne schorzenia, mogą być również brane pod uwagę [1] [6].

Rekomendowana liczba transferowanych zarodków przy leczeniu niepłodności metodą in vitro

Liczba zarodków rekomendowanych do transferu jest określona w wytycznych medycznych, które mają na celu zapewnienie równowagi między skutecznością a bezpieczeństwem procedury. Zalecenia w tym zakresie są stale aktualizowane w oparciu o najnowsze badania naukowe i doświadczenia kliniczne.

W Polsce, rekomendacje te opierają się na wytycznych Europejskiego Towarzystwa Rozrodu Człowieka i Embriologii (ESHRE), Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii (PTMRiE) oraz na zapisach Ustawy o leczeniu niepłodności z dnia 25 czerwca 2015 roku [1]. Zgodnie z art. 20 ust. 1 tej ustawy, do macicy kobiety można transferować nie więcej niż jeden zarodek [1]. Od tej zasady istnieją jednak wyjątki. Art. 20 ust. 2 stanowi, że w uzasadnionych medycznie przypadkach, w szczególności u kobiet powyżej 35. roku życia, u których występują czynniki obniżające szanse na ciążę po transferze pojedynczego zarodka, można transferować nie więcej niż dwa zarodki [1].

Decyzja o transferze dwóch zarodków musi być podjęta przez lekarza prowadzącego po konsultacji z pacjentką i uzyskaniu jej pisemnej zgody oraz po szczegółowym omówieniu ryzyka i korzyści [1] [2] [3]. Edukacja pacjentów w zakresie ryzyka związanego z ciążami wielopłodowymi jest kluczowym elementem w procesie podejmowania decyzji [7].

Grupa pacjentek	Jakość zarodków/warunki	Liczba poprzednich nieudanych transferów	Rekomendacje ESHRE	Zalecenie PTMRiE w nawiązaniu do ustawy z 2015 r
< 35 lat, dobra prognoza	dobra jakość, pierwszy/drugi cykl	0-1	1 zarodek (eSET) – standardowo	u pacjentek <35 r.ż. dopuszczalny jest transfer jednego zarodka
< 35 lat, słaba jakość lub wcześniejsze niepowodzenia	słaba/średnia jakość lub ≥2 nieudane próby	≥2	Rozważyć 1-2 zarodków (DET możliwy)	u kobiet ze zmniejszoną szansą możliwe jest przeniesienie dwóch zarodków – także u pacjentek < 35 r.ż.
35-40 lat, dobra jakość	dobra jakość	0-1	preferowany 1 zarodek; DET tylko przy złej jakości/niepowodzeniach	—
35-40 lat, słabsze warunki lub wcześniejsze niepowodzenia	średnia/słaba jakość	≥2	1-2 zarodków, decyzja indywidualna	u pacjentek starszych – możliwe transferowanie maksymalnie dwóch zarodków
> 40 lat lub bardzo niskie rokowanie	dowolna jakość	dowolna	możliwy transfer 2 zarodków	—

Rekomendacje przy wyborze ilości zarodków do ET.

Co zrobić, jeśli para nie planuje kolejnej ciąży?

Jeżeli pacjenci nie planują wykorzystania zarodków, które pozostają w ich depozycie, mogą nadal przechowywać je w banku komórek rozrodczych i zarodków lub przekazać anonimowo innym pacjentom, którzy wymagają leczenia. Jeśli para nie wyrazi zgody na oddanie zarodków do adopcji ani nie opłaca dalszego przechowywania, zgodnie z polskim prawem, zarodki mogą być przechowywane w bankach komórek rozrodczych i zarodków przez okres nie dłuższy niż 20 lat. Po tym terminie, zarodki są przekazywane do banku w celu dawstwa innego niż partnerskie, co oznacza, że ich dysponentem staje się klinika, w której są przechowywane i są one przeznaczone do adopcji. W przypadku śmierci obojga dawców zarodka lub jeśli zarodek powstał w wyniku dawstwa innego niż partnerskie, a biorczyni i jej mąż (lub partner) zmarli, zarodki również są przekazywane do adopcji.

Warto zaznaczyć, że polskie prawo nie przewiduje możliwości zniszczenia zarodków zdolnych do rozwoju, a ich niszczenie jest przestępstwem.

Odniesienia

Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności. [Internetowy System Aktów Prawnych];
ESHRE Guideline: Good practice in IVF. [ESHRE];
The ESHRE guideline on good practice in IVF: a summary. [Human Reproduction Update];
ESHRE Guideline: Management of women with recurrent implantation failure. [ESHRE];
Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności. [PTMRiE];
Stanowisko PTMRiE w sprawie transferu zarodków. [PTMRiE];
Edukacja pacjentów w leczeniu niepłodności. [PTMRiE].

Liczba zarodków transferowanych do macicy

Jakie czynniki decydują o tym, ile zarodków zostanie transferowanych podczas procedury in vitro?

Rekomendowana liczba transferowanych zarodków przy leczeniu niepłodności metodą in vitro

Co zrobić, jeśli para nie planuje kolejnej ciąży?

Odniesienia

dr n. med. Edyta Brzezicka

mgr Joanna Szczyglińska