Jak poprawić jakość komórek jajowych? Droga do lepszej płodności

Każda kobieta rodzi się z ograniczoną liczbą komórek jajowych, czyli określoną rezerwą jajnikową. Ta liczba zaczyna spadać już od około 25. roku życia kobiety. Po 35. roku życia spadek liczby i jakości komórek jajowych staje się wyraźny. Proces starzenia nieuchronnie oznacza także coraz wyższe ryzyko wystąpienia w poszczególnej komórce aneuploidii (nieprawidłowej liczby chromosomów), co również może prowadzić do problemów z zajściem w ciążę czy poronień.

Na liczbę i jakość komórek jajowych wpływa jednak nie tylko wiek. Oto inne potencjalne przyczyny pogarszania się kondycji gamet.

• Zaburzenia hormonalne, które mogą być wywoływane przez choroby takie jak PCOS (zespół policystycznych jajników), choroby tarczycy czy niedobór hormonów płciowych. Wszystkie te schorzenia potrafią negatywnie wpływać na jakość komórek jajowych. W przypadku wystąpienia PCOS poziom hormonów androgenowych wzrasta, co może prowadzić do nieprawidłowości w owulacji. Z kolei niedobór hormonów płciowych lub choroby tarczycy mogą zaburzać sam proces dojrzewania komórek jajowych.
• Niezdrowy tryb życia i choroby przewlekłe — cukrzyca, problemy z tarczycą czy endometrioza mogą negatywnie oddziaływać na kondycję komórek jajowych. Podobnie jak zła dieta, nadmierne spożywanie alkoholu, narażenie na toksyny, brak aktywności fizycznej czy stres. Również palenie papierosów szczególnie negatywnie wpływa na płodność kobiet. Nikotyna i inne toksyny nie tylko przyczyniają się do zmniejszania liczby i jakości komórek jajowych, ale mogą być również źródłem zaburzeń w procesie implantacji zarodka.
• Niektóre zakażenia, takie jak choroby przenoszone drogą płciową, potrafią wpływać na jakość komórek jajowych. Infekcje bakteryjne lub wirusowe mogą prowadzić do stanów zapalnych w organizmie, które są w stanie bardzo negatywnie wpływać na proces dojrzewania komórek jajowych i owulację.

Istnieją różne metody diagnostyczne, którymi lekarze posiłkują się, aby ocenić stan żeńskiej płodności oraz jakość komórek jajowych kobiety. To m.in.:

• badanie poziomu hormonu AMH (hormonu antymüllerowskiego), które pozwala określić tzw. rezerwę jajnikową, czyli m.in. liczbę dostępnych komórek jajowych w jajnikach kobiety;
• USG jajników;
• badanie FSH, czyli hormonu folikulotropowego, który stymuluje rozwój pęcherzyków jajnikowych;
• badanie estradiolu, czyli jednego z głównych żeńskich hormonów płciowych;
• testy genetyczne pozwalające ocenić jakość genetyczną komórek jajowych.

Jednak najlepszym sposobem na określenie jakości komórek jajowych jest ich specjalistyczna ocena w laboratorium in vitro po zabiegu pick-up (czyli pobraniu komórek jajowych z jajników kobiety). Przyjmuje się, że komórki jajowe mają się dobrze, jeśli po ich zapłodnieniu możliwe jest otrzymanie prawidłowo rozwijających się zarodków.

Aby poprawić jakość swoich komórek jajowych, kobieta powinna przede wszystkim prowadzić zdrowy styl życia. Odpowiednio zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna, dbałość o sen i regenerację, unikanie używek, zarządzenie stresem oraz zdrowiem psychicznym i emocjonalnym mogą naprawdę korzystnie wpłynąć na jakość i ilość gamet.

Jeśli kobieta cierpi na chorobę, infekcję czy zakażenie mogące wpływać na jej komórki jajowe (np. PCOS, endometrioza), konieczne jest podjęcie właściwego leczenia. Jeśli występują różne zaburzenia hormonalne, należy skupić się na ich wyrównaniu. Można wówczas sięgnąć po suplementację dostosowaną do indywidualnych potrzeb pacjentki, ale, dla własnego dobra, trzeba pamiętać, aby robić to wyłącznie po konsultacji z lekarzem.

Jeśli kobieta przygotowuje się do procedury , a lekarz jednoznacznie stwierdził obniżoną jakość komórek jajowych, możliwe jest wprowadzenie szeregu zmian w dalszym postępowaniu i wdrożenie dodatkowych metod wspierających zapłodnienie pozaustrojowe.

Przy wielokrotnych niepowodzeniach programów in vitro, związanych z brakiem zapłodnień lub niską jakością zarodków, można podjąć decyzję o przeprowadzeniu tzw. superstymulacji czy wielokrotnej stymulacji w jednym procesie. Leczenie wdraża się, kiedy istnieje podejrzenie, że niepowodzenie mogło mieć związek ze słabą jakością komórek jajowych, które znajdują się w pęcherzykach gotowych do stymulacji.

Superstymulacja polega na wielokrotnym pobraniu komórek jajowych w jednym procesie leczenia. W pierwszej kolejności pobierane są komórki o zazwyczaj niższej jakości. W trakcie dalszej stymulacji rosną nowe pęcherzyki. Kiedy świeżo powstałe pęcherzyki urosną, wykonuje się kolejne pobranie. Nowo powstałe pęcherzyki dają szansę na uzyskanie wysokiej jakości komórek jajowych i prawidłowych zarodków.

W uzasadnionych przypadkach można przeprowadzić także procedurę IVM-R, czyli dojrzewanie komórek jajowych po zabiegu pick-up w laboratorium IVF. W takiej sytuacji stosuje się specjalne podłoże poprawiające dojrzałość i tym samym jakość komórki jajowej.

Inny zabieg, zwiększający szanse na uzyskanie większej ilości prawidłowych komórek jajowych, to „odmładzanie”, czyli mezoterapia jajników. W tej procedurze stosuje się substancję przygotowaną z krwi pacjentki, zawierającą czynniki wzrostowe. Odpowiednio wzbogacony preparat podaje się bezpośrednio do jajników podczas ich wielokrotnej punkcji (nakłuwania).

Z obserwacji wynika, że zastosowanie mezoterapii jajników może zwiększyć średni wzrost rezerwy jajnikowej (mierzonej poziomem AMH) o ok. 30 proc., co przy skrajnie niskich wartościach jest dużym sukcesem. U pacjentek po zabiegach uzyskiwano także o ok. 1-2 pęcherzyki jajnikowe więcej. Statystycznie rokowania na uzyskanie ciąży w wyniku zapłodnienia in vitro w przypadku pacjentek, u których stosowano zabieg wzrosły z ok. 1 do ok. 20 proc.

W Klinikach INVICTA wprowadziliśmy również innowacyjną procedurę aktywacji tkanki jajnikowej in vivo (w organizmie pacjentki). Zabieg polega na stymulacji tkanki jajnika poprzez jej kontrolowane naruszenie z użyciem specjalnych narzędzi. Wzrost rezerwy jajnikowej i możliwość pobrania komórki jajowej mogą pojawić się już po kilku miesiącach od wykonania procedury.

Jeśli lekarz podejrzewa, że obniżona jakość zarodków wynika ze zmian genetycznych, para powinna skonsultować się z genetykiem. W toku wywiadu i na podstawie dostępnych danych specjalista ustali potencjalne ryzyko, zleci ewentualne badania i zaproponuje możliwe rozwiązania. Warto rozważyć diagnostykę preimplantacyjną. W Klinikach INVICTA umożliwiamy również wykonanie programu in vitro z komórkami jajowymi anonimowej dawczyni.