Zaburzenia wzrostu endometrium – diagnostyka i leczenie

Endometrium jest błoną śluzową występującą wewnątrz macicy kobiety. Gęstość, grubość i jakość endometrium mają duże znaczenie dla implantacji zarodka i utrzymania ciąży. Endometrium zmienia cyklicznie swoją grubość w odpowiedzi na wahania poziomu hormonów w różnych fazach cyklu menstruacyjnego. Podczas miesiączki warstwa czynnościowa endometrium macicy złuszcza się i jest wydalana, a cykl zaczyna się na nowo.

W drugiej fazie cyklu miesiączkowego (folikularnej) następuje pogrubienie endometrium, przygotowując jamę macicy na możliwe przyjęcie zarodka. Gdy komórka jajowa jest uwolniona w procesie owulacji, grube endometrium zapewnia odpowiednie warunki do jego implantacji. Prawidłowa grubość endometrium pozwalająca na zagnieżdżenie się zarodka wynosi od 8 mm wzwyż.

• badań hormonalnych,
• obrazowego badania USG.

Cienkie endometrium może być związane z różnymi czynnikami, takimi jak niewłaściwa dieta, nadmierna aktywność fizyczna, zaburzenia hormonalne czy inne schorzenia. W przypadku, gdy błona śluzowa jamy macicy jest zbyt cienka, utrudnia to implantację zarodka, a nawet może uniemożliwić rozwój ciąży.

W celu oceny grubości endometrium oraz wykluczenia ewentualnych problemów stosuje się biopsję endometrium. Procedura polega na pobraniu próbek komórek nabłonka i błony mięśniowej macicy, które poddawane są analizie histopatologicznej. Badanie jest szczególnie istotne w przypadku podejrzenia cienkiej śluzówki macicy u pacjentek borykających się z trudnościami z zajściem w ciążę.

Dzięki precyzyjnej diagnostyce możliwe jest zidentyfikowanie przyczyn problemu i wdrożenie odpowiedniego leczenia, co może istotnie wpłynąć na poprawę płodności kobiety. Lekarz może zastosować specjalistyczne terapie hormonalne lub inne strategie mające na celu poprawę jakości błony śluzowej jamy macicy i zwiększenie szansy na pomyślne poczęcie.

In vitro jest jednym z najskuteczniejszych sposobów leczenia niepłodności związanej z problemami endometrium. U około 10% pacjentek starających się o ciążę poprzez zastosowanie zapłodnienia pozaustrojowego, zaobserwowano cienką śluzówkę macicy, która nie reaguje na standardowe przygotowanie do transferu zarodka. Istnieją różne techniki pogrubienia endometrium, a procedurę zawsze dostosowuje się do indywidualnych cech pacjentki.

Oprócz podawanych rutynowo estrogenów często stosuje się leki rozszerzające naczynia krwionośne, umożliwiające lepsze ukrwienie śluzówki. Niekiedy podaje się gonadotropiny zwiększające w naturalny sposób poziom własnych estrogenów u pacjentki. Efekt działań zabiegowych jest różny. Czasami przy dobrej budowie śluzówki można uznać ją za optymalną do implantacji zarodka już przy grubości 7 mm.

W sytuacji braku skuteczności leczenia ogólnodostępnymi metodami, kolejną stosowaną procedurą jest podanie czynników wzrostowych (GCSF). Odbywa się to zwykle około 6 dnia cyklu miesiączkowego, a następnie po 3 dobach sprawdzana jest grubość endometrium. Jeśli nie będzie efektu, czynnik stymulujący wzrost podawany jest ponownie. Po zastosowaniu czynnika wzrostowego GCSF oczekiwany wzrost grubości endometrium obserwuje się u ponad 33% pacjentek.

Inną metodą wpływającą na wzrost śluzówki jest wykonanie wlewów domacicznych z osocza bogatopłytkowego. Efekty przewyższają rezultaty leczenia poprzez podanie czynnika wzrostowego GCSF, a wzrost grubości endometrium obserwuje się u ponad 50% pacjentek. Osocze bogatopłytkowe podawane jest również około 6 dnia cyklu, po czym grubość endometrium zmienia się do prawidłowych wartości. Jeśli po trzech dniach wzrost nie jest na tyle duży, jak się oczekiwało, powtarza się procedurę.

Metoda poprawy grubości śluzówki za pomocą podania do jamy macicy komórek endometrialnych pacjentki nazywana jest terapią regeneracyjną błony śluzowej macicy. Proces zaczyna się w laboratorium, gdzie komórki hoduje się w specjalnych warunkach, które pozwalają na ich namnażanie i rozrost. Kiedy odpowiednia liczba komórek jest już dostępna, są one podawane z powrotem do jamy macicy pacjentki za pomocą histeroskopu lub cienkiej rurki, która umożliwia ich precyzyjne umiejscowienie w najkorzystniejszych miejscach błony śluzowej. Zastosowanie materiału od samej pacjentki minimalizuje ryzyko odrzutu i zwiększa skuteczność terapii.

Przerost endometrium, znany również jako hiperplazja endometrium, jest stanem charakteryzującym się nadmiernym wzrostem błony śluzowej macicy. Przyczyną są zazwyczaj zmiany hormonalne. Do przerostu endometrium dochodzi, gdy zaobserwujemy nadmierne działanie estrogenów względem progesteronu prowadzącego do niekontrolowanego wzrostu komórek.

Istnieją różne typy przerostu endometrium, od łagodnych po bardziej zaawansowane, mogące prowadzić do rozwoju raka endometrium. Objawy przerostu endometrium zazwyczaj obejmują nieregularne, obfite i przedłużające się krwawienia z dróg rodnych, bóle brzucha, a także krwawienia między okresami. W przypadku wystąpienia tych objawów konieczne jest skonsultowanie się z lekarzem i podjęcie odpowiedniej terapii.

Leczenie przerostu endometrium zależy od stopnia zaawansowania zmian i planów reprodukcyjnych pacjentki. W łagodnych przypadkach stosuje się hormonalną terapię zastępczą z progesteronem (HTZ), która ma na celu zrównoważenie poziomów hormonów i zmniejszenie nadmiernego wzrostu endometrium. W bardziej zaawansowanych przypadkach lub gdy istnieje ryzyko rozwoju nowotworu, konieczne może być wdrożenie procedury operacyjnej – histeroskopii lub ablacji endometrium (usunięcia błony śluzowej macicy).

Nadmierny przerost endometrium jest poważnym problemem zdrowotnym, który wymaga odpowiedniej opieki medycznej. Regularne kontrole u ginekologa, świadomość objawów oraz wczesna diagnoza są kluczowe dla zapewnienia właściwego leczenia i minimalizacji powikłań.

Endometrioza, czyli inaczej gruczolistość zewnętrzna, polega na umiejscowieniu elementów endometrium poza jamą macicy. Obszary jej występowania to tak zwane ogniska endometriozy. Charakterystycznym objawem endometriozy są przede wszystkim intensywne bóle w okolicach miednicy, które nasilają się podczas cyklu menstruacyjnego.

U pacjentek chorujących na endometriozę rokowania dotyczące poczęcia dziecka są niższe niż w przypadku kobiet zdrowych, będących w tym samym wieku i posiadających taką samą rezerwę jajnikową. Pacjentkom, u których została zdiagnozowana endometrioza, zaleca się podjęcie leczenia hormonalnego (farmakologicznego) lub zachowawczego leczenia chirurgicznego.

Dowiedz się więcej o tym, jak endometrioza wpływa na płodność i jak może wyglądać droga do macierzyństwa z tą chorobą. Obejrzyj odcinek podcastu „Eksperci o płodności”:

Zaburzenia endometrium mogą utrudniać implantację zarodka, co może skutkować niepowodzeniem naturalnej ciąży. Leczenie niepłodności związanej z zaburzeniami endometrium może być realizowane za pomocą transferu zarodka, czyli techniką zapłodnienia pozaustrojowego (IVF).

W przypadku transferu zarodka proces rozpoczyna się od stymulacji jajników u kobiety w celu pobrania wielu dojrzałych gamet żeńskich. Następnie, są one zapładniane w laboratorium, w wyniku czego powstają zarodki. Po kilku dniach, gdy zarodki osiągną odpowiedni etap rozwoju, przechodzą kwalifikację do transferu do macicy pacjentki. To pozwala na kontrolowane umiejscowienie zarodka w odpowiednim miejscu błony śluzowej, zwiększając szanse na poprawną implantację i rozwój ciąży.

Procedura ta jest przeprowadzana w kontrolowany sposób, aby zapewnić jak największe szanse na sukces. Transfer zarodka jest relatywnie bezbolesnym procesem i nie wymaga ogólnego znieczulenia. Po jego zakończeniu kobieta może wrócić do codziennych aktywności. Następnie, oczekuje się na wynik testu ciążowego, który potwierdzi, czy implantacja zarodka była udana.

Technika IVF jest jednym z najskuteczniejszych sposobów leczenia niepłodności związanej z problemami endometrium. Daje ona szansę na spełnienie marzenia o rodzicielstwie osobom, które nie mogą począć dziecka w sposób naturalny. Parom, które zmagają się z niepłodnością zalecamy również wykonanie badania PGT, które zwiększa szanse na urodzenie zdrowego dziecka poprzez sprawdzenie, czy zakwalifikowane do transferu zarodki nie posiadają wad genetycznych.

J. Evans, „Fertile ground: human endometrial programming and lessons in health and disease.”, Nature Reviews Endocrinology 12.11 (2016): 654-667

N. Gleicher, A. Vidali, D. H. Barad, „Successful treatment of unresponsive thin endometrium.”, Fertility and sterility 95.6 (2011): 2123-e13

K. Barnhart, R. Dunsmoor-Su, Ch. Coutifaris, „Effect of endometriosis on in vitro fertilization.”, Fertility and sterility 77.6 (2002): 1148-1155